//////

W PRAKTYCE WSPÓŁCZESNYCH SYSTEMÓW

Gdy dysponent środków budżetowych zaciągnie zobowiązanie (np. dokona zamówienia usługi lub dostawy towarów, zatrudni kolejnego pracownika), wy­datek jest już nieuchronną konsekwencją wcześniejszych decyzji. Kontrolując sam fakt dokonania wydatku, możemy więc wykryć nieprawidłowości w wyko­nywaniu budżetu, lecz na ogół nie możemy im już zapobiec. Rodzi to potrzebę wdrożenia mechanizmu dyscyplinującego sam proces zaciągania zobowiązań, lub — mówiąc ogólniej — proces programowania sposobu wykonywania za­dań nałożonych na jednostki finansowane z budżetu państwa (problem ten do­tyczy zresztą również innych instytucji sektora finansów publicznych).W praktyce współczesnych systemów budżetowych mechanizmy wy­muszające prawidłowość dokonywania wydatków konstruuje się:albo wprowadzając sformalizowany system wstępnej kontroli zacią­gania zobowiązań lub wręcz wprowadzając obowiązek uzyskania zgody organu odpowiadającego za wykonanie budżetu na zaciągnięcie kon­kretnego zobowiązania,albo opierając kontrolę wydatków na konsekwentnym egzekwowa­niu zasady rozliczania wydatków poprzez ich planowane efekty, a więc na zastosowaniu metod budżetowania zadaniowego.

ZAMKNIĘCIE RACHUNKÓW PAŃSTWOWYCH

Pojęcie zamknięcia rachunków państwowych użyte zostało w art. 146 ust. 3 pkt 6 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem Rada Ministrów kieruje wykonaniem budżetu państwa oraz uchwala zamknięcie rachunków pań­stwowych i sprawozdanie z wykonania budżetu. Co oznacza akt uchwalenia zamknięcia rachunków państwowych, w Konstytucji nie wyjaśniono. Wyda­je się jednak, że należy przez to rozumieć oficjalne zatwierdzenie przez Ra­dę Ministrów kwot dochodów i wydatków oraz przychodów i rozchodów ujętych w sprawozdaniu z wykonania budżetu państwa. W takim ujęciu cy­towany przepis nakazywałby Radzie Ministrów, by oddzielnie zatwierdziła wielkości ujęte w sprawozdaniu, a oddzielnie — samo sprawozdanie, jako dokument przedkładany przez nią Sejmowi. W praktyce Rada Ministrów je­dynie zatwierdza sprawozdania z wykonania budżetu państwa.Sporządzone przez Radę Ministrów sprawozdanie z wykonania ustawy budżetowej winno być przedstawione Sejmowi nie później niż 31 maja ro­ku następującego po roku budżetowym. W tym samym terminie Rada Mini­strów obowiązana jest przekazać sprawozdanie Najwyższej Izbie Kontroli. Odmiennie niż w przypadku projektu ustawy budżetowej nie przewidziano możliwości późniejszego przedłożenia sprawozdania.

JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

Jednostki samorządu terytorialnego, a szczególnie gminy, są bardzo zróż­nicowane pod względem takich cech jak liczba ludności, powierzchnia czy potencjał ekonomiczny. Mimo to wszystkie jednostki samorządu terytorialne­go tego samego rodzaju (np. wszystkie gminy) mają te same zadania i taki sam system kształtowania ich dochodów. W oczywisty sposób komplikuje to pro­blem ustanowienia racjonalnego systemu finansowania działalności samorzą­dowej, a wielokrotnie ponawiane próby „kategoryzacji” jednostek samorządu terytorialnego nie dały —jak dotąd — żadnych praktycznych efektów. Najmniejsza pod względem liczby mieszkańców gmina w Polsce (mia­sto Krynica Morska) ma ok. 1 200 mieszkańców, gmina największa (miasto stołeczne Warszawa) — ponad 1 600 000 mieszkańców. Rozpiętość pozio­mu dochodów samorządowych przypadających na 1 mieszkańca między gminą o najwyższych i gminą o najniższych dochodach wyraża się relacją 37 : 1. Bardzo wyraźne są też rozpiętości dochodowe w ujęciu regionalnym.

USTAWA O DOCHODACH JST

  • Ustawę z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, określającą:źródła dochodów jednostek samorządu terytorialnego oraz zasady ustalania i gromadzenia tych dochodów,zasady ustalania i przekazywania subwencji ogólnej oraz dotacji celowych z budżetu państwa,zasady rozliczania między jednostki samorządu terytorialnego udziałów w podatkach dochodowych od osób prawnych i od osób fi­zycznych;ustawę z dnia 7 października 1992 r. o regionalnych izbach obra­chunkowych, określającą zasady sprawowania przez regionalne izby obrachunkowe (RIO) nadzoru nad gospodarką finansową JST, tryb prze­prowadzania przez RIO kontroli oraz tryb wykonywania przez RIO in­nych zadań, w tym — zadań związanych z procedurą uchwalania, wy­konywania i rozliczania budżetów JST.

OKREŚLENIE FORMY ORGANIZACYJNEJ

Decydując się na utworzenie samorządowej jednostki organizacyjnej i powierzenie jej wykonywania zadania, władze samorządowe muszą okre­ślić jej formę organizacyjną. Katalog dostępnych form organizacyjnych obejmuje w zasadzie wszyst­kie opisane wcześniej rodzaje jednostek organizacyjnych działających w sek­torze finansów publicznych. W sektorze samorządowym mogą więc działać:jednostki budżetowe, przy których mogą być tworzone gospodar­stwa pomocnicze,zakłady budżetowe,instytucje kultury,samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej.W ustawowo przewidzianych przypadkach w JST funkcjonują również fundusze celowe. Fundusze te nie mogą być natomiast tworzone przez orga­ny jednostek samorządowych. Władze samorządowe nie mogą również two­rzyć podmiotów, które moglibyśmy uznać za samorządowe odpowiedniki agencji rządowych. Istnieją jednak agencje samorządowe utworzone na mo­cy ustaw. Są to wojewódzkie kolumny transportu sanitarnego oraz woje­wódzkie ośrodki ruchu drogowego funkcjonujące jako instytucje samorzą­dów wojewódzkich.