//////

SPECYFIKA DOTACJI

Specyfi­ka tych dotacji polega na tym, że owe straże i inspekcje nie są jednostkami sa­morządowymi, lecz jednostkami administracji rządowej, choć w odniesieniu do straży i inspekcji powiatowych starostowie posiadają dość istotne uprawnie­nia. Powiaty mogą więc otrzymywać dotacje na zadania straży i inspekcji wy­łącznie w celu przekazania tych dotacji ich właściwym adresatom. Mechanizm ten był wykorzystywany do finansowania powiatowych komend policji, a był i jest wykorzystywany do finansowania powiatowych komend straży pożarnej.Oprócz dotacji na zadania zlecone, będących stałym składnikiem do­chodów każdej jednostki samorządu terytorialnego oraz dotacji na zadania realizowane na podstawie porozumień z organami administracji rządowej, JST mogą również otrzymywać z budżetu państwa dotacje na:usuwanie bezpośrednich zagrożeń dla bezpieczeństwa i porządku publicznego, skutków powodzi i osuwisk ziemnych oraz skutków in­nych klęsk żywiołowych,finansowanie lub dofinansowanie zadań własnych,realizację zadań wynikających z umów międzynarodowych, przez co rozumie się w pierwszym rzędzie dotacje na pokrycie — całkowite lub częściowe — kosztów realizacji zadań dofinansowywanych ze środków budżetowych Unii Europejskich oraz z innych źródeł udzie­lonej Polsce bezzwrotnej pomocy zagranicznej.

KWESTIA DOTACJI NA ZADANIA ZALECONE

Kwestię dotacji na zadania zlecane jednostkom samorządu terytorialne­go w drodze porozumień potraktowano w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego bardzo skrótowo — w art. 45 stwierdzono jedy­nie, iż: „Jednostka samorządu terytorialnego realizująca zadania z zakresu administracji rządowej, na mocy porozumień zawartych z organami admini­stracji rządowej, otrzymuje od tych organów dotacje celowe w kwocie wy­nikającej z zawartego porozumienia”. Mimo dużej zwięzłości przepis ten wydaje się regulować problem w wystarczający sposób, pozostawiając wszelkie (w tym i finansowe) warunki porozumienia do uznania stron poro­zumienia. Swoboda kształtowania warunków porozumienia jest przy tym — Szczególnym rodzajem dotacji na zadania zlecone są dotacje przekazywa­ne powiatom na „realizację zadań wykonywanych straży i inspekcji”.

CECHA ODRÓŻNIAJĄCA DOTACJE NA ZADANIA ZALECONE

Istotną cechą odróżniającą dotacje na zadania zlecone jest inny tryb ich rozliczania. Zgodnie bowiem z cytowanym już art. 144 ust. 5 ustawy o fi­nansach publicznych „dotacje celowe przyznane jednostkom samorządu te­rytorialnego na realizację zadań z zakresu administracji rządowej oraz in­nych zadań zleconych ustawami, w części niewykorzystanej w danym roku, podlegają zwrotowi do budżetu państwa w części, w jakiej zadanie nie zo­stało wykonane”. Jest to jedyny przypadek, gdy podstawą rozliczenia dota­cji nie jest wydatkowanie przyznanej kwoty, lecz wykonanie dotowanego zadania. Dodać jednak należy, że procedury ustalania stopnia wykonania zleconych zadań praktycznie nie istnieją. 

ZWIĘKSZENIE ELASTYCZNOŚCI KORZYSTANIA Z PRZYZNANYCH DOCHODÓW

W naszym przekonaniu problemu kalkulacji dotacji na zadania zlecone nie da się rozwiązać na gruncie obowiązujących obecnie przepisów. Jedy­nym rozsądnym wyjściem wydaje się więc rezygnacja z przyznawania od­rębnych dotacji na poszczególne zadania zlecone i: albo likwidacja instytucji zadań zleconych — i takie rozwiązanie uznajemy za najlepsze,albo, na zasadzie mniejszego zła — likwidacja dotacji na zadania zlecone,połączona — w obu przypadkach — z odpowiednim zwiększeniem innych dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Zaletą takiego rozwiązania byłoby zwiększenie elastyczności korzystania przez jednostki samorządu terytorialnego z przyznanych im dochodów, a przy okazji — likwidacja całkowicie zbędnego i w znacznej mierze sztucznego podziału dokonywa­nych wydatków na wydatki ponoszone na zadania własne i na zadania zle­cone.

USTALENIE WYSOKOŚCI DOTACJI

W efekcie trzeba więc uznać, że ustalanie wielkości dotacji na zadania zlecone odbywa się w sposób mocno arbitralny, a na ustalane dla JST kwo­ty mocniej wpływają założenia przyjęte dla konstrukcji budżetu państwa niż rzetelna kalkulacja niezbędnych wydatków, bardzo zresztą trudna do przeprowadzenia. Zasada zapewnienia możliwości wykonania zadań zle­conych nie odnosi się bowiem do jednostek samorządu terytorialnego traktowanych jako zbiorowość, lecz winna mieć — w świetle obowiązują­cych przepisów — zastosowanie do każdej jednostki samorządowej od­dzielnie. Nie należy się więc dziwić, że sposób kalkulacji dotacji na zada­nia zlecone jest tematem nieustannych sporów między administracją rządową i samorządami. Dość powszechne jest przy tym przekonanie władz samorządowych, że dotacje na zadania zlecone są ustalane i przeka­zywane w wysokości nieodpowiadającej faktycznym kosztom wykonania tych zadań.